PRANAYAMA

Пранајама е 4-тата гранка на Ashtanga Yoga по Патанџали која е значајна бидејќи претставува мост помеѓу физичкото и духовното тело. Со јамите, нијамите и асаните работиме на физичкото тело, а со техниките за пранајама се дистрибуира праната низ енергетските канали Nadii низ целото тело. Важноста на пранајамите често се заборава бидејќи резултатите не се веднаш видливи и појавни како асаните со физичкото тело, но низ долготрајна и константна пракса на пранајами енергетското тело се балансира, а со тоа и видливото физичко тело.

Дишењето е најважната „алатка“ во текот на праксата, а во пранајамите дишењето е поделено во три фази:

• Вдишување Puraka
• Задржување на здивот Kumbhaka
  • Antara kumbhaka – задршка по вдишување
  • Bahyakumbhaka – задршка по издишување
• Издишување Rechaka

 Пранајамите е најдобро да се вежбаат по асаните бидејќи по завршување со работата на физичкото тело, по разработување на локомоторниот систем во телото, нервите се опуштени и енергетските канали се отворени. Криите пак, се вежбаат пред асаните, како подготовка за бандите и за дриштито кои се држат стегнати и фокусирано во текот на целата пракса.

Пранајамите е најдобро да се изведуваат во чиста и проветрена просторија бидејќи квалитетот на воздухот е од особено значење. Во текот на изведување на пранајамите очите се затворени и вообичаено техника која се користи за да се смири умот е да се бројат вдишувањата и издишувањата, или во понапредна фаза кога смирувањето на умот оди лесно, може да се користи техника на лична мантра кој ја повторуваме во себе, или основната мантра So – Hum, а сето ова се прави со цел да се подготвиме за медитација. Како дополнителна техника може да се користат и визуелизации како праната влегува или излегува низ главните енергетски канали Ida, Pingala и Sushumna во зависност од тоа која пранајама се изведува.

За почеток, пранајамите се изведуваат со едноставни вдишувања и издишувања, за потоа со текот на времето кога се совладуваат техниките да се додаде и задршка на здивот – Kumbhaka. Соодносот за почеток се препорачува да биде 4:6 (4 броења вдишување и 6 броења издишување), потоа се изедначува здивот на сооднос 5:5 или 6:6:6, па дури може да се зголеми и на 10:10:10 во зависност од нивото на практикантот. Sama Vrtti Pranyama означува дека сразмерот е ист за сите фази (puraka, kumbhaka or rechaka), а Visama Vrtti Pranayama означува дека сразмерот е нееднаков во сите фази. Препорачливо времетраење за практикување пранајами се 15 минути дневно за да може да се почувствуваат придобивките од пранајама вежбите.

Придобивките од пранајамите се огромни и помагаат за подобрување на работата на сите системи во организмот (кардиоваскуларен, дигестивен, респираторен, ендокрин, нервен систем), со пранајамите може да се загрева и лади телото, да се намалуваат симптоми на астма, депресија и анксиозност, во зависност од типот на пранајамата која се вежба. 

ПРАНАЈАМА ВЕЖБИ:

1. UJJAYI
   1. Префиксот UJ кој стои пред глаголите и именките означува нагоре, супериорност, експанзија, укажува на моќ. JAYA значи да се освои, триумфира, успее. UJJAYI е процес во кој белите дробови се целосно раширени и градите отворени нанапред.
   2. Ефекти: Оваа пранајама ги полни со воздух белите дробови, ја отстранува пасивноста, овозможува endurance, ги смирува нервите и го тонира целиот систем. Ujjayi без задршка на здивот (kumbhaka) кога се практикува во смирена положба помага при проблеми со висок крвен притисок или за проблеми со коронарни заболувања.
2. SURYA BEDHANA
   1. Surya = сонце, Bhedana = пробива, поминува низ. Во оваа пранајама вдишувањето е преку десната ноздрва, бидејќи сонцето е активна страна и го загрева системот. Праната поминува низ Pingala или Surya Nadi, а по задршка на здивот (kumbhaka), издишувањето е преку левата ноздрва низ каналот на Ida Nadi.
   2. Ефекти: Во оваа пранајама со белите дробови треба да се работи повеќе отколку во Ujjayi, се полнат пополека и побавно отколку во Surya Bedhana ја подобрува работата на дигестивниот систем, го освежува и стимулира нервниот систем и помага за чистење на синусите.
3. CHANDRA BEDHANA
   1. Chandra = месечина. Техниката е иста како во Surya Bedhana, но во овој случај тоа се прави со вдишување на левата и издишување со десната страна. Бидејќи се работи на месечевата страна, на пасивната страна, оваа техника помага за ладење на системот, смирување на нервите.
4. NADI SHODANA
   1. Nadi се енергетските канали на телото, кои се во вид на цевчиња, мали тубуси кои се слични на артерии и вени, но низ нив поминува прана или енергија. Shodana = чистење, така што целта со оваа пранајама е да се исчистат нервите и енергетските канали. Техниката е следна: се вдишува на левата страна, задршка може и немора, во зависност од нивото на практикантот, потоа се издишува на десната страна, се вдишува на десната страна, потоа задршка може и не мора, и се издишува на левата страна. Ова е еден циклус. Вообичаено броењето е рамномерно 4:4:4 / 5:5:5 / 6:6:6, со или без kumbhaka).
   2. Ефекти: Крвта добива поголеми количини на кислород отколку со нормално дишење и со тоа по практикување на оваа пранајама може да се чувствуваме освежено и нервите да се смирени и чисти, а умот станува мирен и луциден.
5. BHASTRIKA PRANAYAMA и KAPALABHATI KRYA
   1. Bhastrika е како апарат за дување воздух во фурна, со две рачки и простор за воздух со кој се прави потис и отсис на воздухот, или може да се визуелизира како пумпа за гуми за велосипед. Во оваа пранајама воздухот се вдишува и издишува силно од белите дробови со репетитивни брзи и силни здивови.
   2. Kapalbhati е крија и е поблага форма од Bhastrika која е пранајама. Во капалбати вдишувањето е бавно но издишувањето е силно и моќно. Има мала секунда на задршка по секое издишување.
   3. Ефекти: И бастрика и капалбати го актвивираат црниот дроб, слезината, панкреасот и стомачните мускули. Се подобрува работата на дигестивниот систем, се сушат синусните ќеси, се чувствува свежина во пределот на очите и генерално се чувствува живост по оваа пранајама/крија.
6. BHAMARI
   1. Bhamari = голема црна пчела. Изведувањето на оваа пранајама е со вдишување на двете ноздри и издишување низ двете ноздри, а притоа се прави звукот „ммм“ со затворена уста.
   2. Ефекти: Звукот кој се произведува од Bhamari помага во случај на несоница.
7. SHITALI/SHITKARI
   1. Sitala = ладно. Се изведува на следниот начин: вдишувањето е низ уста, а јазикот е во форма на цевче/канал низ кој воздухот полека поминува и се лади системот. Shitkari е опција на sitali, доколку не е достапно со јазикот да се направи тоа цевче и се изведува со вдишување на уста низ заби. И двете модификации го ладат воздухот.
   2. Ефекти: Со оваа пранајама се лади системот и се смируваат очите и ушите. Помага при ниска телесна температура или при нагони за повраќање. Се активира работата на црниот дроб и слезината, ја подобрува дигестијата и ја намалува жедта.
8. SIMHASANA
   1. Simhasana = здив на лав. Се вдишува нормално низ двете ноздрви, а се издишува како лавовско „рикање“ со целосно издишување и свиткување на телото нанапред.
   2. Ефекти: Помага за ослободување на тензијата од градите и лицето. Често заборавен бенефит од Simhasana е тоа што ја стимулира platysma, мускул кој се наоѓа напред во грлото. Кога овој мускул е активен и контрахиран, ги повлекува надолу рабовите на устата и брчките на кожата на вратот. Со оваа пранајама се зајакнува овој мускул на кој со текот на годините како старееме му опаѓа тонусот и функцијата која ја има за кожата на устата и вратот. Според некои традиционални текстови, со Simhasana се уништуваат болестите и оваа пранајама ја подобрува работата на трите главни банди (Mula, Jalandhara, Uddiyana bandha).

KRYA

Криите се техники кои се дел од хата јогата, инаку попознати како ṣaṭkarmas

1. Dhauti, чистење на хранопроводник и стомак со голтање на долго парче газа.
2. Basti, се изведува со вшмукување на вода во дебелото црево со помош на абдоминална техника со која се прави вакуум за да може да се вшмука водата (uḍḍiyāna bandha)
3. Neti, или чистење на назалните канали со вода и/или газа.
4. Trāṭaka, или фокусирано гледање во врвот на свеќа додека очите не почнат да се насолзуваат.
5. Nauli, техника со која стомакот се масира силно со долните стомачни мускули со кружни движења.
6. Kapālabhāti, објаснета погоре во пранајама техниките, слично е со Bhastrika pranayama.